Το κλασικό και το μεταμοντέρνο

http://www.diena.lv/upload/article/0072/717592/1189568_BIG_1265684819.jpg

Το Σαββατοκύριακο που πέρασε βρέθηκα σε δύο παραστάσεις του Φεστιβάλ Αθηνών, οι οποίες ήταν εκ διαμέτρου αντίθετες. Μιλάω για τους «Δαίμονες» δια χειρός Πέτερ Στάιν και για το «Ένα λεωφορείο» βασισμένο στο «Λεωφορείον ο Πόθος» σε σκηνοθεσία Κριστόφ Βαρλικόφσκυ.

Και οι δύο παραστάσεις ασχολήθηκαν με κείμενα αρκετά γνωστά και συγγραφείς καταξιωμένους. Οι «Δαιμονισμένοι», το 950 σελίδων μυθιστόρημα του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκυ μετασκευάστηκε από τον Πέτερ Στάιν, ενώ το «Λεωφορείο ο Πόθος» του Τένεσυ Ουίλλιαμς αποδομήθηκε στα χέρια του Κριστόφ Βαρλικόφσκυ. Αυτή η επιφανειακή ομοιότητα στη μεταμόρφωση του έργου, καθώς και το ότι οι παραστάσεις ήταν πολυαναμενόμενες και sold out είναι ίσως τα μόνα κοινά στοιχεία.

Η παράσταση του Στάιν πρόδιδε πρώτα απ’όλα τη μεγάλη ικανότητα του δημιουργού της ως φιλολόγου, καθώς η διασκευή του ήταν εξαιρετικά σύμφωνη με το έργο και απέδιδε πλήρως τα γεγονότα και νοήματά του, σε σημείο εντυπωσιακό. Φτάνει όμως μόνο αυτό;

Η 12ωρη παράσταση δεν ήταν απλά κλασική, ήταν περισσότερο σαν αναπαράσταση των σκηνών παρά απόδοση τους. Η σκηνοθεσία λειτουργούσε μόνο σε επίπεδο χώρου, αλλά χωρίς να προτείνει κάτι. Το εγχείρημα, αν και τελειοποιήθηκε σε επίπεδο κειμένου, φαινόταν σα να ήθελε αρκετή δουλειά σε επίπεδο σκηνοθεσίας. Ακόμα και οι ερμηνείες ήταν χλιαρές σε γενικές γραμμές. Αναρωτιέται βέβαια κανείς πόσο εφικτή είναι η προετοιμασία μιας 12 ωρης παράστασης σε όλα τα επίπεδα!

Αυτό που με προβλημάτισε ιδιαίτερα ήταν το ύφος της παράστασης. Έχουμε ένα κείμενο το οποίο σκιαγραφεί τη ρώσικη ψυχή και έναν ιταλικό θίασο, ο οποίος βρίσκεται πολύ μακριά από το ύφος αυτό. Τα πρώτα μέρη ειδικά έμοιαζαν περισσότερο με ελαφριά φάρσα παρά με ρώσικο δράμα, ενώ οι υπερβολικές κινήσεις και ο τονισμός των χεριών σε παρέπεμπε περισσότερο σε ιταλικό νεορεαλισμό παρά στον Ντοστογιέφσκυ. Γενικά πιστεύω οτι ή κάποιος ακολουθεί κλασικό ανέβασμα και συμπεριλαμβάνει την εποχή και το ύφος, ή αλλιώς επιλέγει το εγχειρημα να έχει πιο υπαινικτικό και συμβολικό χαρακτήρα. Εδώ σαν να επιλέχθηκε μια μέση λύση, που για μένα δεν επέφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα.

http://www.idemoni.org/immagini/home2.jpg

Αυτό στο οποίο συμφωνώ ήταν ότι επρόκειτο πραγματικά για εμπειρία ως προς την άποψη του χρόνου, αλλά όταν αξιώνεις ο θεατής να βρίσκεται για 12 ώρες στο θέατρο, θεωρώ πως πρέπει να έχεις κάτι παραπάνω να πεις από απλά το κείμενο.

Παρόλαυτα η παράσταση του Στάιν ξεσήκωσε το χειροκρότημα των θεατών, σε αντίθεση με την παράσταση του Βαρλικόφσκυ, που δεν χειροκροτήθηκε με την ίδια ένταση.

Ο Βαρλικόφσκυ έχτισε μια μεταμοντέρνα παράσταση με κύριο άξονα την πρωταγωνίστρια στο έργο (Μπλανς Ντυμπουα) αλλά και την πρωταγωνίστρια στην παράσταση (Ιζαμπέλ Υππέρ). Η πρώτη σκηνή ξεκινάει με τα διονυσιακά σταφύλια που τρώει η Υππέρ, συνεχίζεται σε ένα σκηνικό - installation, που περιλαμβάνει από κρεβάτι, τουαλέτα μέχρι και ...μπόουλινγκ, σε διάφορα επίπεδα. Ο σκηνοθέτης φέρνει στο “κλασικό” αυτό έργο άλλα κείμενα, Πλάτωνα, βιβλικές ιστορίες αλλά και τραγούδια, που εκφράζουν την ψυχοσύνθεση των ηρώων του τη στιγμή εκείνη. Στο έργο δεν υπάρχει χρόνος ούτε τόπος, η Μπλανς είναι όποιαδήποτε ευαίσθητη ψυχή δεν κατάφερε να τα βγάλει πέρα με την πραγματικότητα και οι υπόλοιποι είναι η πραγματικότητα αυτή.

https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgC00qbo7olAhalefioqIvveMjuPxrs_3HopB_xSlq-Q6q2sMfPpHm1pj1Jp7weGzemHBpkq80no1nvLzyptOTmJAjK7WTxswi4ZB4hdW6HwkGpt5J0Yd-Qe2CHmrzndHvuiwr1Hxh-KuSC/s400/26-wspolpraca-tramway.jpg

Η σκηνοθεσία δείχνει τη βαθιά μελέτη του σκηνοθέτη πάνω στο έργο, τη δυνατότητα του για συμβολική αναπαράσταση και βέβαια την υποκριτική δύναμη της Υππέρ, η οποία πραγματικά κυριάρχησε στη σκηνή, μεταφέροντας μια Μπλανς μακριά από στερεότυπα και κλισέ.

Κοιτώντας και τις δύο παραστάσεις τελικά, δε μένω στο ποια μου αρεσε περισσότερο ή λιγότερο. Νομίζω όμως ότι παρουσιάζουν ένα μεγάλο ερώτημα για το θεατρο και την τέχνη γενικότερα, δύο αντιμαχόμενες πλευρές. «Κλασική αναπαράσταση» ή «μεταμοντέρνα αισθητική»; Εμμονή στο κείμενο ή κυνήγι του καινούργιου;