Παρεπόμενα της Επιδαύρου.

http://www.liveinspector.gr/event/Mikro_8eatro_Arxaias_Epidayroy

Με αφορμή τις δύο παραστάσεις, που παρακολούθησα στο θέατρο της Επιδαύρου - Ορέστης, σε σκηνοθεσία Γ. Χουβαρδά και Οθέλλος, σε σκηνοθεσία Τ. Οστερμάιερ - ήλθε ξανά στην επιφάνεια ένα ζήτημα που με έχει απασχολήσει αρκετά: η χρησιμότητα του θεάτρου της Επιδαύρου ως χώρο παραστάσεων. Και θα εξηγήσω αμέσως, γιατί συμβαίνει αυτό. Οι δύο αυτές παραστάσεις, που κατά τη γνώμη μου ήταν πολύ καλές ξέφευγαν και οι δύο από την παραδοσιακή φόρμα και ενέπιπταν περισσότερο στο μεταμοντέρνο. Θα ήταν λάθος να τις εξισώσω, απλώς θα πω πως και οι δύο υπηρετούσαν μια μάλλον όχι συμβατική ματιά στη θέαση του αρχαίου δράματος. Μέχρι εδώ μπορεί να πει κανείς ότι θα βρεθούν πολέμιοι και υποστηρικτές. Άνθρωποι που πιστεύουν πως το αρχαίο δράμα θα πρέπει να προσπαθήσει να μείνει πιστό σε μια κλασική παράδοση, ή αλλιώς κατά τη γνώμη μου να γίνει μουσειακό είδος και άνθρωποι που πιστεύουν πως το αρχαίο δράμα, όπως και κάθε άλλη μορφή θεάτρου είναι ένας ζωντανός οργανισμός, που για να μεταφέρει τα μηνύματα του πρέπει να αφουγκραστεί τις εξελίξεις της κοινωνίας, στην οποία μορφώνεται ως θεατρική πράξη. Οι προβληματισμοί αυτοί δεν είναι άγνωστοί, αυτό όμως που με εντυπωσίαζει είναι το πώς συνδυάζονται από κάποιους με την «ιερότητα» τους αρχαίου χώρου. Υπάρχει λοιπόν ένας διάχυτος ψευτοσεβασμός προς τον χώρο και την παράδοση, που θέλει απαράδεκτη τη νεώτερη ματιά στο αρχαίο δράμα. Μα τότε ποιο το νόημα του θεάτρου; Μήπως να αφήσουμε την τραγωδία με χλαμύδα για διαφημιστικούς λόγους και για να έρχονται οι τουρίστες και να λένε πως κάπως έτσι θα ήταν στην αρχαία Ελλάδα (κάτι που λίγο το γνωρίζουμε ούτως ή άλλως); Μα ούτε κι εκείνοι θα αναζητήσουν κάτι τέτοιο..πιστέψτε με. Όταν δηλαδή πάει κανείς στο Λονδίνο να δει Σαίξπηρ, δέχεται μόνο την “πιστή απεικόνιση” του Globe theatre. Δεν είναι μόνο το παρελθόν που διαμορφώνει πολιτισμό, αλλά και το παρόν. Ένα ζωντανό θεατρικό παρόν προβάλλει ένα ζωντανό θεατρικό παρελθόν. Και ο σεβασμός τελικά πρέπει να επιζητάται ως προς τους σκοπούς και την προσπάθεια, και όχι τη στείρα μίμηση.

Κεφάλαιο Επίδαυρος

Η παρακολούθηση μιας παράστασης στην Επίδαυρο έχει πράγματι μια μαγεία, κάτι διαφορετικό, το οποίο δεν πηγάζει βέβαια από κάποια μεταφυσική του χώρου, αλλά μόνο από τις συνήθειες με τις οποίες περιβάλλει κανείς την εμπειρία αυτή. Άλλωστε η παράσταση στην Επίδαυρο περιλαμβάνει όλο το ταξίδι, κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Ορέστης.

Μία από τις πιο καλές στιγμές του Φεστιβάλ φέτος το καλοκαίρι ήταν ο Ορέστης σε σκηνοθεσία Γ. Χουβαρδά. Ομολογώ πως ξαφνιάστηκα ευχάριστα. Πρώτα απ’όλα ήταν το σκηνικό. Δεμένα σκοινιά έφτιαχναν το περίγραμμα του οίκου. Η δράση εξελισσόταν κυρίως έξω από το παλάτι, αλλά έβλεπες μια εικόνα και του εσωτερικού, ενώ στιγμές μεταφερόταν η δράση και μέσα. Το εσωτερικό έμοιαζε περισσότερο με αστικό σπίτι, με το βαρύ τραπέζι και το πιάνο. Έξω έβλεπες ένα παλάτι κυρίως μέσα από τα μάτια του χορού.

Εδώ ήταν η πρώτη μεγάλη έκπληξη. Ο χορός στον Ορέστη εκτός από μικρός σε έκταση, είναι θα μπορούσε να πει κανείς και λίγο άχαρος. Όμως ο Χουβαρδάς τον εκμεταλλέυτηκε στο έπακρο. Τον εμφάνισε σαν νέα παιδιά που επισκέπτονται αρχαιολογικό χόρο (εκεί βλέπεις και το παλάτι μέσα από τα μάτια τους). Τα παιδιά, όπως και ο λαός ακολουθεί και συμπάσχει με τα βάσανα του παλατιού, αλλά επίσης σχολιάζει, αδιαφορεί, γελάει...είναι καθημερινοί άνθρωποι.

http://www.greekfestival.gr/eventpg.aspx?eid=10077

Μετά τον χορό έρχονται σιγά σιγά στη σκηνή τα πρόσωπα του έργου ερμηνευμένα τόσο άρτια από όλους τους ηθοποιούς. Ο Ορέστης βασανίζεται αλλά και παθιάζεται, η Ηλέκτρα είναι η δύναμη του έργου, απεκδημένη από οποιαδήποτε θηλυκότητα κι έτοιμη (πλέον στον Ευρυπίδη) για δράση, ο Πυλάδης αδίστακτος και έτοιμος για φόνο, ο Τυνδάρεως εξαιρετικός, σχηματικός γέρος βασιλιάς με το καπέλο και το μπαστούνι που στο τέλος πετά, χωρίς ίχνος μανιερισμού και βέβαια ο Φρύγας δούλος, που τονίζει τη σεξουαλική του ταυτότητα του και παράλληλα ειρωνεύεται τον ρατσιμό.

Σε αυτό το πνεύμα ο φόνος θα γίνει επί σκηνής - μέσα όμως, στο εσωτερικό, στο περιθώριο του οίκου. Και στο τέλος υπεράνω όλων θα εμφανιστεί ο θεός, ο Απόλλωνας, που με εξαιρετικό τρόπο (κινόντας τα πρόσωπα σα μαριονέτες) θα φανεί ο κυρίαρχος του παιχνιδιού και αυτός που ορίζει τις πράξεις και τη μοίρα όλων.

Μια παράσταση που ανήκε στο μεταμοντέρνο και που έδειξε, παρά τις αντιρρήσεις που μπορεί να έχει κάποιος μια πραγματική ανάγνωση του έργου.

Οθέλλος

Πριν δύο χρόνια είδα ίσως την καλύτερη παράσταση που θεωρώ ότι έχω δει, τον Άμλετ από τον Τόμας Όστερμάιερ και την Σαουμπύνε. Αντάξια της παράστασης αυτής ήταν και ο Οθέλλος του ίδιου στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

Πρώτα αντικρύζει κανείς το σκηνικό, μια πισίνα από «πετρέλαιο». Ο Οθέλλος και η Δεισδαιμόνα, αφού γυμνωθούν θα κάνουν έρωτα πάνω στο κρεβάτι που κυβερνάται από το πετρέλαιο. Η μοιράια ένωση, που θα σηματοδοτήσει όλες τις υπόλοιπες εξελίξεις, έγινε. Η ένωση των «διαφορετικών στοιχείων» δεν μπορεί να φέρει την αρμονία για την κοινωνία της εποχής.

http://greekculture.wordpress.com/2010/06/29

Στη συνέχεια όλα τα πρόσωπα του έργου θα αναλάβουν σιγά σιγά το ρόλο τους. Δε χρειάζεται καν να φύγουν πάντα από τη σκηνή. Παρακολουθεί έτσι κανείς μια συνεχή κίνηση, μια συνεχή δράση. Παράλληλα μια μπάντα παίζει στο πλάι, ενώ εικόνες προβάλλονται στο πίσω μέρος (τα πρόσωπα των ηθοποιών σε στιγμές έντασης ή ακόμα και εικόνες που παραπέμπουν σε Λας Βέγκας). Η ατμόσφαιρα έχει δημιουργηθεί.

Βέβαια, δε μίλησα ακόμα για αυτό που όλοι αναρωτιόνταν. Ναι, ο Οθέλλος ήταν λευκός και ναι, το κείμενο είχε κρατήσει αυτούσια την αναφορά στον «Μαύρο». Η ερμηνεία αυτής της επιλογής δημιουργεί διαφορετικές εντυπώσεις στον καθένα (κι εκεί νομίζω κερδίζει και το στόχο της). Για εμένα π.χ. ήταν ένα δείγμα του ότι δεν είναι το χρώμα που κάνει τον Οθέλλο να ξεχωρίζει τελικά μέσα στην κοινωνία που ζει, είναι γενικά η διαφορετικότητα. Ο Οθέλλος ξεκινάει αγνός και πιστός, αλλά δεν έχει καμία ελπίδα στον αδηφάγο κόσμο που οποίο ζει. Όπως καμία ελπίδα και καμία θέση τελικά δεν έχει και ο έρωτας.

Η μεγάλη, όμως, μορφή του έργου, που ερμηνεύτηκε και εξαιρετικά είναι ο Ιάγος. Είδαμε έναν Ιάγο που σφίζει από ζωή και που είναι ποτισμένος από τη ζωή της εποχής του. Με τις ενέργειες του η πίστη και η καλοσύνη θα οδηγηθούν στην τρέλα, αλλά και η υστεροβουλία θα παταχθεί. Θα μείνει μόνο η πραγματικότητα που τελικά τα περιλαμβάνει όλα.